Chris Struiksma en Henck van Bilsen, beiden psycholoog, waren in de jaren negentig van de vorige eeuw collega’s op het, toen nog, Pedologisch Instituut Rotterdam, inmiddels onderdeel van de CED-Groep. Ondanks aanzienlijke omzwervingen van Henck van Bilsen hielden zij contact.

Het idee voor een toegankelijk boekje waarmee de krachtige interventies uit de gedragstherapie beschikbaar zouden worden gemaakt voor leerkrachten primair onderwijs, werd geboren begin 2016. Het werd ‘in de steigers gezet’ tijdens een ontmoeting in Portugal, later dat jaar.

gedraag je - boek

Het boek ‘gedraag je’ door Chris Struiksma en Henck van Bilsen

Chris Struiksma is gespecialiseerd in leerstoornissen en gepromoveerd op een dyslexie-onderwerp. In de loop der jaren kwam hij tot de conclusie, dat gedrag in de kern op dezelfde wijze geleerd wordt als de schoolse vaardigheden. En dat gedragstekorten heel goed vanuit het paradigma van de leerstoornissen te begrijpen en te beïnvloeden zijn. Ook als die tekorten de sociaal-emotionele ontwikkeling betreffen. Zijn motto is: alles is leren.

Chris’ eerste boek Diagnostiek van Technisch Lezen en Aanvankelijk Spellen beleefde in 2018 zijn tiende druk en is op menige school voor primair onderwijs te vinden. Hij is sinds een paar jaar gepensioneerd en woont als oud-Amsterdammer al jaren met veel plezier in het centrum van Rotterdam.

Henck van Bilsen is gedragstherapeut en klinisch psycholoog. Geboren en getogen in Limburg en alhoewel hij na omzwervingen in Engeland nu in Nieuw Zeeland woont ziet hij zichzelf nog steeds als een limburgse jongen. Henck heeft als psycholoog/gedragstherapeut gewerkt met een veelvoud van cliënten: volwassenen met psychische problemen, verslavingsproblemen, kinderen met emotionele en gedragsproblemen en volwassenen met persoonlijkheidsstoornissen. Zijn ‘mission statement’ voor zijn werk met clienten is: ‘als je het kunt leren, kun je het ook afleren’.

Henck is momenteel werkzaam als klinisch psycholoog in de Coromandel (de beste plaats in Nieuw Zeeland!) waar hij erg gericht is op het introduceren van psychologische eerste hulp strategieën. Zijn passie naast psychologie is opera en hij is erg trots op een publicatie waarin hij uitlegt wat de psychologie en psychiatrie kunnen leren van opera!

Gedraag je! Wat is dat voor een boek en waarom het idee om hier een boek over te schrijven?

Voor het oplossen van gedragsproblemen zijn er talloze goed onderzochte werkzame interventies die niet worden gebruikt.

Wij zijn beiden gedreven door het besef, dat leerkrachten onvoldoende toegang hebben tot de kennis over dat type interventies, in de wetenschap dat tijdige inzet van geschikte laagdrempelige interventies het leven een stuk aangenamer kan maken, zowel voor de leerkracht als voor de leerlingen.

Is ‘je niet gedragen’ een groot probleem in de klas tegenwoordig en hoe komt dat?

Eerst even iets rechtzetten. Een mens, een kind kan zich, zolang hij niet hersendood is, zich nooit niet-gedragen. Je gedraagt je altijd, vierentwintig uur per dag. Een kind kan wel gedrag vertonen dat de leerkracht ongewenst vindt.

Leerlingen die ongewenst gedrag vertonen zijn zijn niet een plotseling opgekomen probleem, het is een probleem van alle tijden.

Wat wel veranderd is, is de druk op reguliere scholen om leerlingen langer in het regulier onderwijs te houden en kinderen niet te snel naar het speciaal onderwijs te verwijzen. Dit staat bekend als ‘passend onderwijs’.

In die zin wordt de populatie die nu de basisschool bezoekt gemiddeld gesproken steeds zwaarder. Het zijn juist de gevallen met lichte gedragsproblemen die met passend onderwijs op de basisschool zullen blijven. Leerkrachten of eigenlijk alle opvoeders versterken dikwijls, onbedoeld en ongemerkt, het ongewenste gedrag waar ze vanaf zouden willen

Toegepaste gedragsleer is de basis voor jullie boek, leg eens uit…

De leertheorie wordt in de eerste plaats toegepast in de (cognitieve) gedragstherapie, bijvoorbeeld bij de behandeling van fobieën. Daarnaast bestaat er vooral in de Verenigde Staten een uitgebreid toepassingsgebied dat applied behaviour analysis (ABA) genoemd wordt.

Er bestaat voor ABA geen goede Nederlandse term. We kozen voor toegepaste gedragsleer (TGL). Hierbij gaat het om de toepassing van de leerprincipes in de dagelijkse praktijk, in ons geval de school.

Door zijn vanzelfsprekende doelgerichtheid leent het onderwijs zich bij uitstek voor TGL. TGL is het fundament van dit boek.

TGL is gebaseerd op drie basisgedragswetten: gedrag dat je beloont, neemt toe; gedrag dat je straft, wordt onderdrukt; gedrag dat je negeert, dooft uit.

Wat is nu een simpele, eenvoudige tip met groot effect?

Verbeter je positief-negatief ratio. Houd een tijdje bij of laat bijhouden of de opmerkingen die je maakt tegen de leerlingen positief of negatief gesteld zijn. Stel vast wat de verhouding is, bijvoorbeeld tegenover één positief gestelde opmerking staan drie, vier, vijf negatieve.

En stel dan een haalbaar doel, bijvoorbeeld als ik merk dat ik weer een negatieve opmerking heb gemaakt, maak ik bewust meteen een positieve. Dat verandert de verhouding van 25:75 of 20:80 of nog lager naar 50:50. In het boek is het uiteindelijke doel een verhouding van 65:35 of beter.

Negatieve opmerkingen zijn doe-dit-niet-opmerkingen met als kern ‘hou daarmee op’, ‘doe dat niet’, het moet afgelopen zijn met…’enz. Positieve opmerkingen zijn doe-dit-wel-opmerkingen met als kern ‘ik zie …, dat is fijn’, ‘goed zo’, ‘dat zie ik graag’. enz.

Leerkrachten kunnen zelf bijhouden wat ze zeggen, ze kunnen een collega vragen, ze kunnen een les opnemen op audio of video,

maar het allermooiste is om de leerlingen uit te leggen dat je ontevreden bent over de sfeer in de klas en je gemopper en hen hulp vraagt om dat te veranderen.

Om te beginnen houden ze om beurten bij hoeveel positieve en negatieve opmerkingen maakt. Zo maak je de leerlingen mede-eigenaar en medeverantwoordelijk voor het werkklimaat in de klas.

Waarom moet elke leerkracht jullie boek kopen?

Niet elke leerkracht hoeft ons boek te kopen. Het is geschreven voor leerkrachten die ontevreden zijn over het feit dat ze steeds meer politieagent worden, dat in de meeste opmerkingen naar de leerlingen het woord niet voorkomt en dat ze aan het eind van de dag moe zijn, of eigenlijk veel te moe.

Het boek ‘Gedraag je’, is te bestellen bij Managementboek.nl of Bazalt. Bij Bazalt is ook een gratis hoofdstuk van dit boek te lezen.

Een eigen travel blog leren maken?

Download mijn gratis Eboek

E-boek Je eigen travel blog maken!